पुस्तकाचे कथानक एका घोड्यावर आहे. एकोणीसाव्या
शतकातील इंग्लंड मधला काळ ह्यात रंगवलाय. ही एका
बोलक्या घोड्याची आत्मकथा आहे. लेखिका अॅना
स्युवलने १८७७ ह्या काळात ही कथा एका घोड्याच्या दृष्टिकोनातून लिहिली आहे. ह्यात त्याचे बालपण, त्याला भेटलेले मालक, इतर पोनी,
घोडे ह्यांच्याबद्दल वाचायला मिळते
कुराणात सहा शिंगरु होते त्यातले लहान शिंगरु म्ह्णजे ब्लॅक ब्युटी. ब्लॅक ब्युटी हे आपल्या आईसोबतच ग्रे नावाच्या शेतकर्याच्या शेतावर राहत असे, त्यानेच
त्याला हे नाव दिले. त्याच्या
आईचे नाव डचेस पण बर्याच वेळेला ग्रे तिला पेट म्हणून हाक मारे. ग्रे शेतकरी खूप चांगला, प्रेमळ होता.
तो घोड्यांची चांगली निगा राखायचा. ब्लॅक ब्युटीला ब्लॅकी म्हणून हाक मारत असे. ड्चेस नेहमी
त्याला चार छान गोष्टी समजावून सांगायची, भरपूर मेहनत
करावी, सर्वांसोबत
चांगले वागावे म्हणजे लोकं तुला भरभरून प्रेम देतील. ब्लॅक ब्युटी नेहमीच आपल्या आईचे म्हणणे ऐकत असे.
ब्लॅक ब्युटीचे शरीर / त्वचा छान
गडद काळी, मऊसूत, चमकदार होती म्हणू ग्रेनं त्याला ब्लॅक ब्युटी नाव दिले. त्याचं एक
पाऊल पांढर्या रंगाचे होते आणि कपाळावर पांढर्या रंगाची चांदणीसदृष्य आकार होता. ग्रे शेतकरी त्याला खोगीर आणि लगाम घालणे, ते कसे
ताब्यात ठेवायचे हे शिकवत असे. आपल्या पाठीवर घोडेस्वाराला कसे स्वार होऊ द्यावे, घोडा-गाडी
कशी ओढायची ह्याचे प्रशिक्षण देई. ब्लॅक ब्युटीला ओट्स खायला खूप आवडायचे. ग्रे शेतकरीने त्याला अगदी छान तयार केले होते. जेव्हा तो
चार वर्षांंचा झाला तेव्हा त्याने त्याला स्क्वियर गॉर्डनला विकले. स्क्वियर
गॉर्डन हा बर्टविक पार्कला राहत असे.
आयुष्याचे पुढिल काही वर्ष ब्लॅक ब्युटीचे वास्तव्य बर्टविक पार्कलाच होते. येथे ब्लॅक
ब्युटीची मैत्री आण्खीन तीन पोनींरोबर झाली मेरीलेग्स, जिंजर आणि
सर ऑलिव्हर. स्क्वियर
गॉर्डन आणि घोड्यांची देखभाल करणारे त्यांचे दोन सहायक जॉन आणि जेम्स अतिशय प्रेमळ होते. ते त्यांची नीट निगा राखत. दर रविवारी सगळ्या पोनी, घोड्यांना
काहे वेळ शेतावर फिरायला सोडत असे तेव्हा जिंजरकडून ब्लॅक ब्युटीला समजले की ती जरा तापट स्वभावाची आहे, ती सगळ्यांना आधी लाथा मारत असे, चावत असे
त्यामागचे कारण म्हणजे तिच्या आधीच्या मालकांनी तिचे खूप हाल केले होते आणि तिला ह्याची प्रचंड चीड होती. सर ऑलिव्हरची शेपटी आखूड, कापलेली
होती व मेरीलेग्स गुटगुटीत , करड्या रंगाची पोनी, दाट आयाळ
(Mane) असलेली, सुबक व
गॉर्ड्नच्या मुलांची आवडती होती. ह्यांची
छान गट्टी जमली होती.
गॉर्ड्नला काही कामानिमित्त बाहेरगावी जावे लागणार होते. प्रवासात
वाटेत अचानक हवामान बदलले, वादळी वातावरणात प्रवास करणं कठिण होऊ लागलं. रात्र खूप
झाली होती, एका नदीजवळ येताच पूल पार करून जावे लागणार होते पण ब्लॅक ब्युटी काही केल्या पुढे जाईना, शेवटी पुलाचा जो रखवालदार होता त्याने दिवटी लावून बघितले तेव्हा समजले की पुल मधुन कोसळला होता. गॉर्ड्न
ब्लॅक ब्युटीवर खुष झाला व त्याचे प्राण वाचवल्याबद्दल त्याने आभार व्यक्त केले, हे ऐकून
ब्लॅक ब्युटीला खूप आनंद झाला व स्वतःचा अभिमान वाटु लागला.
एके दिवशी स्क्वियर दाम्पत्य ह्यांना मित्रांकडे जायचे होते म्हणून जेम्सने जिंजर व ब्लॅक ब्युटीला गाडीला बांधले व चालवू लागला. तसा लांबचा प्रवास होता म्हणून रात्री एका ठिकाणी थांबायचे ठरविले. जेम्सने
ब्लॅक ब्युटी व जिंजरला एका तबेल्यात बांधले. एका गाफील
वाट्याड्याने सिगारचा पाईप त्या तबेल्यात भिरकावून दिला त्यामुळे तबेल्याला आग लागली. जेम्सने
त्या दोघांचे प्राण वाचवले. स्क्वियर
दाम्पत्य आपल्या मोतद्दारावर खूप खूष झाले पण जिंजर व ब्लॅक ब्युटी ह्या सगळ्या प्रकरणात घाबरुन, दमून गेले
होते.त्यांना आरमाची गरज होती.
काही काळाने जेम्स दुसर्या शहरात कामानिमित्त निघून गेला, त्याच्या
जागी चौदा वर्षीय जोई कामावर रुजु झाला. जोई तसा
नवीनच होता पण त्याची शिकण्याची तयारी होती. एका रात्री जॉन रडत-रडत तबेल्याजवळा आला, सौ.स्क्वियर ह्यांची तब्येत बिघडली होती आणि डॉक्टरांना लवकरात लवकर बोलावून आणावे लागणार होते. जॉन ब्लॅक
ब्युटीवर स्वार होऊन जोर-जोरात पळवू लागला, डॉक्टरांचा
घोडा आजारी असल्यामुळे डॉक्टर स्वतः ब्लॅक ब्युटीवर स्वार होऊन गॉर्डन स्क्वियरच्या घरी पोहोचले आणि जॉन पायी यायला निघाला. ब्लॅक ब्युटी घरी येताच जोई त्याला घेऊन तबेल्यात आला, ब्लॅक ब्युटीची तब्येत खराब होऊ लागली, जोईला कळेना
काय करावे त्याने ब्लॅक ब्युटीचे पाय चोळुन दिले, वैरण, मका
खाऊ घातले तरीही ब्लॅक ब्युटी थरथरत होता. इतक्यात
जॉन तेथे पोहोचला व त्याने ब्लॅक ब्युटीच्या अंगावर २-३ घोंगड्या घातल्या. ब्लॅक ब्युटीचा जीव जॉनने वाचवला होता.
काही दिवसांनी सौ.स्क्वियरना हवाबदल म्हणून दुसर्या शहरात गॉर्डन घेऊन गेले. जायच्या
आधी त्यांनी ब्लॅक ब्युटी व जिंजरला लॉर्ड वेस्टर्लेगला विकण्यात आले. बर्टविक
पार्क सोडून त्यांना आता अर्लशॉल पार्कला यावे लागले रहायला. लेडी वेस्टर्लेग ही खूपचं दुष्ट बाई होती. ती नेहमी
ब्लॅक ब्युटीला लगाम घालून ठेवायची म्हणजे त्यांचे डोके सदा वर राहिल, असे केल्याने आपली शान वाढते असे तिला वाटे पण ब्लॅक ब्युटीला ह्याचा खूप त्रास होत, खूप दुखे.
त्यांचा मोतद्दार रुबेन स्मिथ हा मदयपी होता. एका रात्री मद्यपान करून तो ब्लॅक ब्युटीला घेऊन शहरात गेला , चाबकाचा
वापर ही केला. एका लोहाराने रुबेनला सांगितले ही की ब्लॅक ब्युटीची नाल एका पायातून निघाली आहे पण त्याला त्याचे काहीच पडले नाही. तो चाबूक
मारून अधिक जोराने ब्लॅक ब्युटीला दौडवू लागला. ब्लॅक ब्युटी पडला व रुबेन त्यावरून खाली फेकला गेला व जागीच मरण पावला. ब्लॅक ब्युटीच्या पायालाही ईजा झाली त्यमुळे लॉर्डने त्याला एका कॅब ड्राय्व्हर जेरेमी बार्करला विकले.
पुढे जेरी आणि ब्लॅक ब्युटीचा एकत्र सहवास कितपत राहतो, जेरी त्याला अजून कुणाला विकतो कि नाही विकत, ब्लॅक ब्युटीचा पुढिल प्रवास , जिंजरबद्द्ल
अधिक माहिती, इतर घोड्यांबात माहिती हे सगळे पुस्तकात वाचण्यासारखे आहे. प्रत्येक
प्रकरणात छानसा संदेश दडला आहे.
मला आवडलेले बरेच कोट्स आहेत पण हे त्यातले एक जे सर्वात जास्तं आवडले "“if we could act a little more
according to common sense, and a good deal less according to fashion, we should
find many things work easier".
जरुर वाचा एक घोड्याची छानशी गोष्ट.
*छायाचित्र आंजावरून साभार
